Түркістан қаласындағы Қолөнершілер орталығында «Түркістан төрінде ұлттық мұра» жобасы аясында «Қолөнер – ұлттық асыл мұра» атты көшпелі көрменің ашылу салтанаты өтті. Мәдени шараны Түркістан облыстық тарихи-өлкетану музейінің филиалдары – Шаммат Ишан музейі мен Ишан Базар «Ақмешіт» музейі бірлесіп ұйымдастырды.

Көшпелі көрменің негізгі мақсаты – музей қорларында сақталған тарихи-мәдени мұралар мен ұлттық қолөнер туындыларын көпшілікке кеңінен таныстыру, халқымыздың ғасырлар бойы қалыптасқан дәстүрлі өнерін насихаттау, ұлттық құндылықтарды дәріптеу және тұрғындар мен қала қонақтарының қазақ халқының рухани-мәдени мұрасына деген қызығушылығын арттыру.

Қазақ халқының дәстүрлі қолөнері – ұлт тарихының, тұрмыс-тіршілігінің, дүниетанымы мен эстетикалық талғамының айнасы. Ұрпақтан-ұрпаққа жалғасып келе жатқан қолөнер түрлері халықтың күнделікті өмірімен тығыз байланыста дамып, уақыт өте келе ұлттық мәдениеттің ажырамас бөлігіне айналды. Киіз басу, кілем тоқу, алаша тоқу, кесте тігу, зергерлік бұйымдар жасау, ағаш және сүйек өңдеу, тері илеу, ұлттық киімдер тігу секілді өнер түрлерінің әрқайсысынан халқымыздың тұрмыс салты мен дүниетанымының өзіндік ерекшеліктерін көруге болады.

Осы тұрғыдан алғанда, «Қолөнер – ұлттық асыл мұра» көрмесінің Түркістан қаласында ұйымдастырылуының маңызы зор. Себебі Түркістан – түркі әлемінің рухани астанасы ғана емес, ғасырлар бойы ұлттық мәдениет пен дәстүрдің тоғысқан қасиетті мекені. Қалаға келетін тұрғындар мен туристер үшін мұндай мәдени бастамалар қазақ халқының тарихи-мәдени мұрасын тереңірек танып-білуге мүмкіндік береді.

Көрме экспозициясына Шаммат Ишан музейі мен Ишан Базар «Ақмешіт» музейлерінің қорларында сақталған ұлттық қолөнер және дәстүрлі мәдениетке қатысты құнды жәдігерлер қойылды. Экспозициядан қазақ халқының тұрмыс-тіршілігін, ұлттық талғамын, шеберлік дәстүрін және рухани болмысын айшықтайтын тарихи мұралар орын алды.

Келушілер көрме барысында ата-бабаларымыздың күнделікті тұрмысында пайдаланған бұйымдарымен қатар, ұлттық қолөнердің көркемдік ерекшеліктерін танытатын жәдігерлерді тамашалады. Әрбір бұйымның өзіндік тарихы мен қолданылу ерекшелігі бар. Жәдігерлердің жасалу техникасы, пайдаланылған материалдары, ою-өрнектерінің мәні мен композициялық құрылымы арқылы халқымыздың өмір салты мен дүниетанымы туралы мол ақпарат алуға болады.

Қазақтың ұлттық қолөнерінде ою-өрнектің орны ерекше. Өрнек – жай ғана сәндік элемент емес, халықтың дүниетанымын, табиғатпен байланысын, өмірге деген көзқарасын білдіретін көркемдік тіл. Қошқармүйіз, түйетабан, ирек, өсімдік тектес және геометриялық өрнектердің әрқайсысы ғасырлар бойы қалыптасқан көркемдік дәстүрдің жалғасы болып саналады. Көрмеге қойылған бұйымдардан осындай ұлттық өрнектердің сан алуан үлгілерін байқауға болады.

Көшпелі көрменің тағы бір ерекшелігі – музей қорларында сақталған жәдігерлерді музей ғимаратынан тыс жерде көпшілікке ұсыну арқылы тарихи мұраны кең аудиторияға таныстыру. Мұндай формат музей мен қоғам арасындағы байланысты нығайтып, мәдени құндылықтардың қолжетімділігін арттырады. Әсіресе қала қонақтары мен жастар үшін көрменің Қолөнершілер орталығында ұйымдастырылуы ұлттық өнер мен заманауи шығармашылық ортаның өзара байланысын көрсетуге мүмкіндік берді.

Іс-шара барысында ұлттық қолөнердің тәрбиелік және танымдық маңызына да ерекше назар аударылды. Қолөнер – ұқыптылыққа, шыдамдылыққа, еңбекқорлыққа және эстетикалық талғамға тәрбиелейтін өнер түрі. Қазақ қоғамында қолөнер тек тұрмыстық қажеттілікті өтеудің тәсілі ретінде ғана емес, жас ұрпақты еңбекке баулудың, шеберлікке үйретудің және ұлттық дәстүрді сақтаудың маңызды құралы ретінде қызмет атқарған.

Атадан балаға, ұстаздан шәкіртке жалғасқан шеберлік дәстүрі халқымыздың мәдени жадын сақтауға ықпал етті. Әр өңірдің өзіндік қолөнер мектебі қалыптасып, жергілікті шеберлер табиғи материалдарды тиімді пайдалана отырып, тұрмысқа қажетті және көркемдік мәні жоғары бұйымдар жасаған. Бұл дәстүрлердің бүгінгі күні де жаңғырып, заманауи қолөнер шеберлерінің шығармашылығында жалғасын табуы ұлттық мәдениеттің өміршеңдігін көрсетеді.

Түркістан өңірі де ұлттық қолөнердің көптеген түрлері дамыған аймақтардың бірі. Өңірдегі тарихи қалалар мен көне қоныстардың мәдени қабаттарынан табылған археологиялық және этнографиялық деректер ата-бабаларымыздың зергерлік, ұсталық, тоқымашылық және басқа да қолөнер түрлерін жоғары деңгейде меңгергенін көрсетеді. Сондықтан музей қорларында сақталған әрбір жәдігер – өткен дәуірдің тынысын жеткізетін құнды тарихи дерек.

Көрме барысында келушілер музей қызметкерлерінен ұсынылған жәдігерлердің тарихы, олардың жасалу ерекшеліктері және халық тұрмысындағы орны туралы мәліметтер алды. Музей мамандары ұлттық мұраны сақтаудың, оны ғылыми тұрғыдан зерттеудің және көпшілікке насихаттаудың маңыздылығын атап өтті.

Мәдени шараның мазмұны ұлттық мұраға деген құрметті арттыруға бағытталды. Қазіргі таңда жаһандану үдерісі күшейіп отырған кезеңде халықтың өзіндік мәдени ерекшелігін, салт-дәстүрі мен ұлттық өнерін сақтау аса маңызды. Ұлттық қолөнерді дәріптеу арқылы өскелең ұрпаққа халқымыздың тарихи жады мен мәдени болмысын танытуға болады.

Көрме әсіресе жас ұрпақ үшін тағылымы мол мәдени-танымдық алаңға айналды. Жастардың ұлттық өнерге қызығушылығын арттыру, тарихи жәдігерлерді бағалауға үйрету және қолөнердің заманауи қоғамдағы орнын түсіндіру – осындай жобалардың басты нәтижелерінің бірі. Өйткені музейдегі әрбір жәдігер өткен мен бүгінді байланыстыратын рухани көпір іспетті.

Ұлттық қолөнер туындыларын көпшілікке таныстыру арқылы көрме қазақ халқының материалдық мәдениетімен қатар, оның рухани әлемін де ашуға мүмкіндік береді. Заттық мұралардың артында белгілі бір дәстүр, өмір салты, отбасы құндылығы, еңбек мәдениеті мен халықтың дүниетанымы жатыр. Сондықтан музей қорындағы жәдігерлерді сақтау – тек тарихи заттарды қорғау емес, ұлттық мәдениеттің тұтастығын сақтау деген сөз.

«Түркістан төрінде ұлттық мұра» жобасы аясында ұйымдастырылған бұл көрме де тарихи-мәдени мұраны кеңінен насихаттауға бағытталған жұмыстардың бір бөлігі. Жоба аясындағы осындай мәдени бастамалар Түркістанның рухани орталық ретіндегі маңызын арттырып, қала тұрғындары мен қонақтарына ұлттық құндылықтарды таныстыруға мүмкіндік береді.

Көшпелі көрменің ұйымдастырылуы музейлер арасындағы шығармашылық және мәдени байланыстарды нығайтуға да ықпал етеді. Музей филиалдарының өз қорларындағы құнды дүниелерді бір экспозиция аясында ұсынуы келушілерге өңірдің тарихи-мәдени мұрасын кеңірек танып, әртүрлі жәдігерлерді салыстыра қарауға мүмкіндік береді.

Бүгінде музейлердің негізгі міндеттерінің бірі – тарихи құндылықтарды сақтау ғана емес, оларды қоғамға заманауи әрі түсінікті форматта таныстыру. Осы бағытта көшпелі көрмелердің маңызы ерекше. Себебі мұндай жобалар мәдени мұраны түрлі алаңдарға шығарып, музей аудиториясын кеңейтуге жол ашады.

«Қолөнер – ұлттық асыл мұра» көрмесі де осы талаптарға сай ұйымдастырылып, ұлттық өнердің қадір-қасиетін кеңінен танытуға бағытталды. Экспозицияны тамашалаған тұрғындар мен қала қонақтары халқымыздың дәстүрлі мәдениетінің байлығына тағы бір мәрте көз жеткізді.

Қолөнердің құндылығы – оның ғасырлар қойнауынан жеткен дәстүрлі тәжірибені бүгінгі күнмен сабақтастыра алуында. Ұлттық бұйымдардың пішіні мен өрнегінде, қолданылған материалдары мен жасалу технологиясында халықтың қоршаған ортаға бейімделуі, табиғатты танып-білуі және сұлулықты қабылдауы көрініс табады. Осы ерекшеліктердің барлығы көрме экспозициясының мазмұнын тереңдете түсті.

Сонымен қатар ұлттық қолөнерді насихаттау отандық мәдени туризмді дамытуға да өзіндік үлес қосады. Түркістанға келген қонақтар үшін тарихи ескерткіштермен қатар, қазақ халқының дәстүрлі өнері мен тұрмыс мәдениетін танытатын көрмелердің де маңызы зор. Мұндай мәдени орындар келушілерге өңірдің тарихын тек кітаптар мен жазба деректер арқылы емес, нақты жәдігерлер арқылы тануға мүмкіндік береді.

Көрменің басты құндылығы – тарихи мұра мен қазіргі көрермен арасындағы байланысты қалыптастыруында. Әр жәдігер өзінің дәуірі, жасалу ерекшелігі және қолданылу тарихы арқылы келушіге белгілі бір ой салады. Ұлттық мұраға көз жүгірткен адам ата-бабадан қалған өнердің тереңдігін сезініп, оны сақтап, кейінгі ұрпаққа жеткізудің маңызын түсінеді.

Көшпелі көрме барысында ұлттық мәдениеттің сабақтастығы, дәстүрлі өнердің өміршеңдігі және музейлердің тарихи мұраны насихаттаудағы рөлі айқын көрінді. Іс-шараға келген көпшілік үшін бұл көрме рухани әрі танымдық мазмұны мол мәдени кездесу болды.

Айта кетейік, «Қолөнер – ұлттық асыл мұра» көшпелі көрмесі Түркістан қаласындағы Қолөнершілер орталығында алдағы екі апта бойы жалғасады. Осы кезеңде тұрғындар мен қала қонақтары көрме экспозициясымен танысып, музей қорларында сақталған ұлттық қолөнер мен дәстүрлі мәдениетке қатысты құнды жәдігерлерді тамашалай алады.

Көрменің жалғасуы – ұлттық мұраны кеңінен насихаттап, тарихи құндылықтарды көпшілікке қолжетімді етуге бағытталған маңызды мүмкіндік. Ұлттық қолөнер – халқымыздың өткенінен сыр шертетін, бүгінін байытып, болашаққа бағыт беретін асыл қазына. Оны сақтау, зерттеу және кейінгі ұрпаққа жеткізу – баршаға ортақ міндет.

«Қолөнер – ұлттық асыл мұра» көрмесі осылайша Түркістанның мәдени өміріндегі мазмұнды жобалардың біріне айналып, ұлттық өнерге деген қызығушылықты арттыруға, тарихи жәдігерлерді насихаттауға және халқымыздың рухани-мәдени мұрасын кеңінен танытуға өз үлесін қосты.